MELATONİN VE UYKU: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR REHBER “Uyku, sadece dinlenme değil; hormonlardan bağışıklığa kadar tüm sistemi ayarlayan bir biyolojik senkronizasyondur.” Melatonin, beynin epifiz bezinden özellikle karanlıkta salgılanan ve vücudun “gece modu”na geçtiğini bildiren bir hormondur. En önemli rolü, biyolojik saati (sirkadiyen ritim) ayarlamaktır; bu yüzden jet-lag, gecikmiş uyku-uyanıklık fazı gibi ritim kaymalarında ‘zamanlama’ tedavisi olarak öne çıkar. Melatonin bir “uyku ilacı” gibi beyni zorla uyutmaz; daha çok uykuya dalmayı kolaylaştıran biyolojik işaret üretir. Çalışmalar, uygun kişide ve doğru saatlerde alındığında uykuya dalma süresini kısaltabildiğini, ancak etkisinin kişiden kişiye değiştiğini gösterir. Pratikte en kritik unsur dozu artırmak değil, doğru zamanı yakalamaktır: ritim bozukluklarında genellikle akşam erken saatler; jet-lag’de ise varış saatine göre planlama gerekir. Sürekli uykusuzlukta (insomnia) altta yatan stres, kafein, ekran ışığı, uyku hijyeni ve eşlik eden hastalıklar çözülmeden tek başına mucize beklenmemelidir. Hamilelik, emzirme, kan sulandırıcı kullanımı, bağışıklık baskılayıcı tedavi gibi durumlarda mutlaka hekim görüşü alın.