DEVE DİKENİ (Silybum marianum) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Bazı bileşenlerin ‘östrojen reseptörüne bağlanabilmesi’, vücutta östrojeni yükselttiği anlamına gelmez.” Silymarin’in ana bileşenlerinden silibinin için, bazı deneysel çalışmalarda östrojen reseptörü beta (ERβ) ile etkileşim/agonist benzeri davranış ihtimali tartışılmıştır. Bu, “fitöstrojen benzeri etkiler olabilir” anlamına gelebilir; ancak bunu doğrudan “östrojen hormonu artar” şeklinde yorumlamak doğru değildir. Hormon seviyesini yükseltmek ayrı, reseptör düzeyinde zayıf/modülatör etki göstermek ayrıdır. İnsanlarda, deve dikeninin düzenli kullanımının östrojen düzeylerini klinik olarak anlamlı biçimde artırdığını gösteren güçlü, tutarlı veri sınırlıdır. Yine de güvenlik açısından hassas gruplar için dikkat gerekir: hormon duyarlı hastalık öyküsü olanlar (ör. bazı meme/rahim hastalıkları), hormon tedavisi kullananlar veya gebelik/emzirme dönemindekiler bitkisel ürünleri “doğal” diye otomatik güvenli saymamalıdır. Ayrıca takviyelerin içerik standardizasyonu değişkendir; bazı ürünlerde farklı bitkiler de bulunabilir. Pratik yaklaşım: Eğer amaç hormon düzenlemekse bunu deve dikeni ile yapmak bilimsel olarak doğru hedef değildir. Deve dikeni daha çok karaciğer destek alanında konuşulur. Hormonla ilgili şikâyetlerde (adet düzensizliği, libido değişimi vb.) doğru yol; endokrin/jinekoloji değerlendirmesi ve kanıt düzeyi net müdahalelerdir. Özet: Deve dikeni “östrojen artırıcı” bir ürün olarak konumlandırılamaz; olası fitöstrojenik etkileşimler nedeniyle ise riskli gruplarda hekim görüşü önemlidir.