DEVE DİKENİ (Silybum marianum) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “İnternette dolaşan iddialara rağmen, deve idrarının insanlarda kanıtlanmış bir tedavi faydası yoktur; enfeksiyon riski ise gerçektir.” Deve idrarı (camel urine) bazı geleneksel uygulamalarda yer alsa da, insan sağlığı açısından “kanıtlanmış fayda” düzeyi klinik olarak yeterli değildir. Literatürde hücre kültürü (in vitro) düzeyinde bazı biyolojik etkiler raporlanabilse bile, bu bulgular “insanda tedavi eder” anlamına gelmez. Dahası, deve ürünleriyle ilişkili zoonotik enfeksiyon riski (hayvandan insana bulaşan mikroorganizmalar) tıbben ciddiye alınmalıdır. Dünya Sağlık otoriteleri ve bölgesel değerlendirmelerde, deve idrarının kanser gibi ciddi hastalıklarda klinik fayda göstermediği ve enfeksiyon riski doğurabileceği yönünde uyarılar yer almıştır. Bu nedenle “deve sidiği faydalı mı?” sorusunda bilimsel ve güvenli yanıt nettir: Tedavi amacıyla kullanılmamalıdır. Eğer amaç karaciğer “temizlemek”, bağışıklığı güçlendirmek veya kansere karşı korunmak gibi hedeflerse; bunların kanıtlı yolları vardır: aşılar, hekim takibi, beslenme–kilo–uyku düzeni, risk faktörlerinin kontrolü ve gerektiğinde tıbbi tedavi. İdrar tüketimi gibi uygulamalar, faydası belirsizken ciddi risk doğurabilir. Özet: Deve idrarının evde uygulanabilir, güvenli ve kanıtlı bir tıbbi faydası yoktur. Sağlık hedefleri için hekim ve kanıta dayalı yöntemler esas alınmalıdır.