Diyabette Yeni Dönem: Resmen Tanımlanan Tip 5 Diyabet Nedir ve Kimleri Etkiliyor?

Tip 5 diyabet, esas olarak uzun süreli protein-enerji malnütrisyonuna maruz kalmış bireylerde ortaya çıkan, insülin üretiminde belirgin azalma ile karakterize bir diyabet formudur. Bu tablo:

• Ne klasik Tip 1 diyabet gibi otoimmün kökenlidir
• Ne de Tip 2 diyabet gibi insülin direnci temellidir

Temel problem, pankreasın β-hücrelerinin yetersiz gelişimi veya fonksiyon kaybıdır.

Tip 5 diyabet en sık:

• Çocukluk veya ergenlik döneminde kronik yetersiz beslenme öyküsü olanlarda
• Düşük ve orta gelirli ülkelerde
• Zayıf veya normal kilolu, ancak yüksek kan şekeri olan bireylerde

bildirilmiştir. Bu nedenle uzun yıllar boyunca Tip 1 ve Tip 2 diyabet tanı kriterlerine tam uymayan hastalar “gri alan”da kalmıştır.

Tip 5 diyabet belirtileri çoğu zaman Tip 1 ve Tip 2 diyabetle örtüşür:

• Sürekli susama
• Sık idrara çıkma
• Halsizlik
• Kilo kaybı
• Enfeksiyonlara yatkınlık

Ancak ayırt edici nokta, insülin ihtiyacının beklenenden daha düşük olması ve insülin direncinin belirgin olmamasıdır.

Tip 5 diyabet için henüz evrensel tanı kriterleri netleşmiş değildir. Ancak klinik yaklaşımda şu unsurlar önemlidir:

• Malnütrisyon öyküsü
• Düşük veya normal BKİ
• Düşük C-peptid düzeyleri (azalmış insülin üretimi)
• Otoimmün diyabet belirteçlerinin (GAD, ICA vb.) negatif olması

Bu yönüyle Tip 5 diyabet, ayırıcı tanı gerektiren bir klinik tablodur.

Tip 5 diyabet tedavisinde en kritik fark, beslenmenin tedavinin merkezinde yer almasıdır. Temel yaklaşımlar:

• Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması
• Protein ve mikrobesin eksikliklerinin giderilmesi
• Gerekli hastalarda düşük doz insülin tedavisi
• Ağızdan antidiyabetik ilaçların sınırlı ve dikkatli kullanımı

Yanlış sınıflandırma durumunda uygulanan yüksek doz insülin tedavileri, hipoglisemi riskini artırabilmektedir.

Tip 5 diyabetin tanımlanması:

• Yanlış tanı alan milyonlarca hastanın doğru tedaviye ulaşmasını
• Küresel diyabet yükünün daha doğru hesaplanmasını
• Malnütrisyon ve metabolik hastalıklar arasındaki ilişkinin daha iyi anlaşılmasını

sağlayacaktır. Bu yaklaşım, özellikle küresel sağlık politikaları açısından büyük önem taşımaktadır. Nitekim World Health Organization ve uluslararası diyabet çalışma grupları, diyabet sınıflandırmalarının sosyoekonomik ve beslenme temelli faktörleri de içerecek şekilde güncellenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Tip 5 diyabet, diyabetin yalnızca “şeker hastalığı” değil, aynı zamanda beslenme, kalkınma ve halk sağlığı ile doğrudan ilişkili bir hastalık olduğunu bir kez daha göstermektedir. Önümüzdeki yıllarda tanı kriterlerinin netleşmesi ve klinik rehberlere girmesiyle birlikte, Tip 5 diyabetin sağlık sistemlerinde daha görünür hale gelmesi beklenmektedir.