Misafir Öğretim Üyesi - University College London, Makine Mühendisliği ve Tıp Fakültesi, UK
Misafir Öğretim Üyesi - University of Aveiro, Biomedikal Mühendisliği Fakültesi, Portekiz
Kedi Tırmığı Hastalığı (Cat Scratch Disease) Nedir?
Kedi tırmığı hastalığı (Cat Scratch Disease – CSD), çoğunlukla Bartonella henselae adlı bakterinin neden olduğu ve genellikle kedi tırmığı ya da ısırığı sonrası görülen bir enfeksiyondur. En sık çocuklar ve genç erişkinlerde ortaya çıkar. Çoğu vakada hastalık kendi kendini sınırlayan bir seyir izler; ancak lenf bezlerinde belirgin şişlik, ateş ve halsizlik gibi bulgularla klinik olarak dikkat çeker. Bakteri kedilerde çoğu zaman belirti vermeden taşınabilir ve özellikle yavru kediler daha sık taşıyıcı olabilir. Enfeksiyon, ciltte küçük bir kabarıklık veya yara ile başlayıp günler-haftalar içinde yakın lenf bezlerinin büyümesiyle devam edebilir. Bağışıklığı sağlam kişilerde destekleyici bakım çoğunlukla yeterlidir; bağışıklığı baskılanmış bireylerde ise daha yakından takip ve hekim değerlendirmesi gerekir.
Kedi Tırmığı Hastalığı Nasıl Bulaşır? Bulaşma Yolları
Kedi tırmığı hastalığı en sık enfekte bir kedinin tırmalaması veya ısırmasıyla bulaşır. Bakteri kedinin tırnaklarında, ağız salgılarında veya cilt yüzeyinde bulunabilir. Ayrıca kedinin yaladığı açık bir yara veya cilt bütünlüğü bozulmuş alanlar da bulaş için risk oluşturur. Kediler genellikle bakteriyi pireler aracılığıyla alır; bu nedenle pire kontrolü yapılmayan kedilerde taşıyıcılık oranı artabilir. Hastalık insandan insana bulaşmaz; bulaş zinciri büyük ölçüde kedi ile yakın temas ve cilt bütünlüğünün bozulması üzerinden yürür. Korunma stratejisinde, kedilerde pire kontrolü, tırmalama/ısırma riskini azaltma, çocuklarda temasın gözetim altında tutulması ve temas sonrası yaranın uygun şekilde temizlenmesi kritik rol oynar.
Kedi Tırmığı Hastalığı Belirtileri: En Sık Görülen Bulgular
Kedi tırmığı hastalığının en tipik bulgusu, tırmık veya ısırık bölgesine yakın lenf bezlerinde şişliktir. Bu şişlik genellikle tek taraflıdır ve koltuk altı, boyun veya kasık bölgesinde görülebilir. Lenf bezleri ağrılı olabilir ve üzerindeki ciltte kızarıklık/ısınma gelişebilir. Bazı bireylerde ateş, halsizlik, baş ağrısı ve iştahsızlık gibi sistemik belirtiler eşlik eder. Giriş yerinde küçük bir kabarıklık, papül veya kabuklanma görülebilir ve çoğu zaman kişi bunu önemsemez. Belirtiler genellikle temastan 1-3 hafta sonra belirginleşir. Çoğu vaka hafif seyreder; ancak bağışıklığı baskılanmış bireylerde daha yaygın tutulum, uzamış ateş veya organ tutulumları görülebilir. Bu nedenle belirti şiddeti ve risk profili birlikte değerlendirilmelidir.
Kedi Tırmığı Hastalığında Lenf Bezi Şişliği Neden Olur ve Ne Kadar Sürer?
Lenf bezleri, bağışıklık sisteminin filtre ve yanıt merkezleridir. Bartonella henselae enfeksiyonunda bakteri giriş bölgesinden lenfatik sistemle yakındaki lenf bezlerine taşınır ve burada bağışıklık yanıtı tetiklenir. Bu yanıt, lenf bezinin büyümesine ve bazen ağrılı hale gelmesine yol açar. Şişlik çoğu vakada birkaç hafta içinde azalır; ancak bazı bireylerde lenf bezlerinin normale dönmesi 2-3 ayı bulabilir. Nadiren lenf bezinde iltihap birikimi (süpürasyon) gelişebilir; bu durumda şişlik daha ağrılı hale gelir ve ciltte kızarıklık artabilir. Uzayan, büyüyen veya çok ağrılı lenf bezi durumlarında hekim değerlendirmesi gerekir. Amaç, diğer olası nedenleri dışlamak ve komplikasyon gelişiyorsa doğru müdahaleyi planlamaktır.
Kedi Tırmığı Hastalığı Tanısı: Hangi Testler Yapılır?
Tanı çoğunlukla klinik öykü ve muayene ile konur: yakın zamanda kedi tırmığı/ısırığı, giriş yerinde lezyon ve buna yakın lenf bezi büyümesi tipiktir. Şüphe durumunda serolojik testler (Bartonella antikorları) veya PCR gibi yöntemlerle destekleyici kanıt aranabilir. Ultrason, büyüyen lenf bezinin yapısını değerlendirmede yardımcı olabilir ve süpürasyon (irin birikimi) olup olmadığını gösterebilir. Ateşin uzaması, genel durum bozukluğu veya atipik bulgular varsa tam kan sayımı, CRP gibi inflamasyon göstergeleri değerlendirilebilir. İmmünsüpresif bireylerde ayırıcı tanı daha geniş tutulur ve gerekirse ileri tetkik planlanır. Tanıda temel amaç, gereksiz antibiyotik kullanımını önlemek ve komplikasyon ihtimalini erken yakalamaktır.
Kedi Tırmığı Hastalığı Tedavisi: Antibiyotik Ne Zaman Gerekir?
Kedi tırmığı hastalığı birçok bireyde kendiliğinden iyileşebilir ve destekleyici tedavi yeterli olabilir. Destekleyici yaklaşım; ağrı kontrolü, ateş yönetimi, istirahat ve yeterli sıvı alımını içerir. Buna karşın belirgin ateş, yaygın sistemik belirtiler, şiddetli veya büyüyen lenf bezi şişliği, süpürasyon bulguları ya da bağışıklık baskılanması gibi risk faktörleri varsa antibiyotik tedavisi gündeme gelebilir. Antibiyotik seçimi ve süresi klinik tabloya göre hekim tarafından belirlenmelidir. En önemli prensip, antibiyotiğin “herkese otomatik” verilmemesidir; çünkü gereksiz antibiyotik kullanımının yan etki ve direnç maliyeti vardır. Tedavi kararı, semptom şiddeti, süre, komplikasyon riski ve kişinin genel sağlık durumuna göre rasyonel biçimde verilmelidir.
Kedi Tırmığı Hastalığında Komplikasyonlar: Ne Zaman Ciddileşir?
Çoğu vaka hafif seyreder; ancak bazı durumlarda komplikasyonlar gelişebilir. Lenf bezinde irin birikimi (süpürasyon) en sık görülen komplikasyonlardan biridir ve ağrı, kızarıklık ile birlikte şişliği artırabilir. Nadiren göz tutulumu (Parinaud oküloglandüler sendromu), karaciğer-dalak tutulumu, kemik enfeksiyonu veya sinir sistemi ile ilişkili problemler ortaya çıkabilir. Bu tablolar genellikle bağışıklığı baskılanmış bireylerde veya gecikmiş tanı/izlem durumlarında daha olasıdır.
Evde Bakım ve Yara Yönetimi: Tırmık Sonrası Ne Yapılmalı?
Kedi tırmığı veya ısırığı sonrası ilk adım, yaranın bol su ve sabunla yıkanmasıdır. Bu işlem, bakteriyel yükü azaltarak enfeksiyon riskini düşürür. Ardından uygun bir antiseptik uygulanabilir ve yara açık bırakılmadan temiz bir pansumanla korunabilir. Özellikle derin ısırıklar veya kanayan yaralarda tıbbi değerlendirme daha erken yapılmalıdır. Tetanoz aşı durumu da gözden geçirilmelidir. Evde bakım sırasında ateş, büyüyen lenf bezi şişliği, artan kızarıklık/şişlik veya akıntı gibi bulgular izlenmelidir. Bu belirtiler gelişirse hekim değerlendirmesi gerekir. En iyi korunma stratejisi ise kedilerde pire kontrolü, tırnak bakımının düzenli yapılması ve çocukların kedilerle temasının kontrollü yönetilmesidir.
Kedi Tırmığı Hastalığı Ne Kadar Sürer? İyileşme Süreci
Kedi tırmığı hastalığında iyileşme süresi kişiye ve klinik şiddete göre değişir. Giriş yerindeki küçük lezyon genellikle kısa sürede gerilerken, lenf bezi şişliği haftalar hatta bazı olgularda aylar sürebilir. Ateş ve halsizlik gibi sistemik belirtiler çoğu zaman birkaç gün–birkaç hafta içinde azalır. Eğer lenf bezinde süpürasyon gelişirse iyileşme süresi uzayabilir ve müdahale ihtiyacı doğabilir. Bağışıklığı baskılanmış bireylerde hastalık daha uzun ve daha komplike seyredebilir. Klinik takipte hedef, semptomların giderek azalması ve yeni bulgu eklenmemesidir. Şikâyetler progresif artıyorsa, kilo kaybı veya gece terlemesi gibi ek bulgular varsa ayırıcı tanı açısından değerlendirme gerekir. İyileşme sürecinde sabır önemlidir; ancak “uzuyor” diye göz ardı etmek yerine risk bazlı izlem yapılmalıdır.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli? Kırmızı Bayraklar
Kedi tırmığı hastalığı çoğu zaman hafif seyreder; ancak bazı belirtiler tıbbi değerlendirmeyi zorunlu kılar. Yüksek ateşin 3 günden uzun sürmesi, lenf bezinin hızla büyümesi, şiddetli ağrı, ciltte belirgin kızarıklık ve ısı artışı, irin akıntısı, nefes darlığı veya göz çevresinde şişlik gibi bulgular önemlidir. Bağışıklığı baskılanmış bireylerde, hamilelerde veya küçük çocuklarda eşik daha düşüktür ve daha erken muayene önerilir.
Misafir Öğretim Üyesi - University College London, Makine Mühendisliği ve Tıp Fakültesi, UK
Misafir Öğretim Üyesi - University of Aveiro, Biomedikal Mühendisliği Fakültesi, Portekiz
World Health Organization (WHO) – Authoritative guidance on infectious diseases and global health standards.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Clinical and public health information on zoonotic and bacterial infections.
National Institutes of Health (NIH) – Research-based resources on infectious diseases and immune response.
PubMed – Peer-reviewed biomedical studies and clinical research on cat scratch disease.
Cochrane Library – Systematic reviews evaluating diagnosis and treatment of infectious conditions.
American Academy of Pediatrics (AAP) – Pediatric guidance on zoonotic infections and child health.
UpToDate – Evidence-based clinical summaries used by healthcare professionals.
Mayo Clinic – Patient-oriented explanations of symptoms, diagnosis, and treatment.
Merck Manual – Medical reference covering bacterial infections and clinical management.
European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) – Surveillance and prevention resources for infectious diseases in Europe.
