Uykusuzluk ne zaman tehlikeli?
Uykusuzluk, “gündüz işlevi bozduğunda” ve “altta yatan ciddi bir sorun olasılığı doğurduğunda” tehlikeli hale gelir. Kırmızı bayraklar: araç kullanırken uyuklama, iş kazası riski, belirgin konsantrasyon/karar verme bozukluğu, ağır depresyon belirtileri, intihar düşünceleri, mani/hipomani (taşkınlık, az uykuya rağmen aşırı enerji), gerçeklik algısında bozulma, kontrolsüz çarpıntı–göğüs ağrısı, nefes darlığıdır. Ayrıca horlama ve nefes durmalarıyla giden uyku apnesi tedavi edilmezse hipertansiyon ve kardiyometabolik riskleri artırabilir; bu yüzden “uyuyamıyorum” şikâyeti apne ile birlikteyse gecikmeden değerlendirilmelidir.
Süre açısından pratik eşikler: Haftada ≥3 gece ve ≥3 ay devam eden uykusuzluk kronik insomniye işaret eder; bu durumda kanıta dayalı yaklaşım (CBT-I) geciktirilmemelidir. İlaçlar bazı kişilerde gerekli olabilir; ancak çoğu rehber, ilaç tedavisini hedefe yönelik ve dikkatli seçilmiş bir çerçevede değerlendirir. Gündüz uyku hali çok baskınsa, sirkadiyen ritim bozukluğu, uyku apnesi, huzursuz bacak veya başka bir uyku hastalığı araştırılmalıdır.
Bilimsel dayanak: Kronik insomnide ilk basamak CBT-I (ACP); uyku apnesi tanı ve riskleri (NHLBI/AASM); yetersiz uykunun kardiyometabolik ve bilişsel etkileri (derlemeler).