Enerji Kaynağımız: Koenzim Q10

Yazar: Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Sait Toprak

Öğretim Üyesi – İstanbul Kent Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı

Editoryal not

Map of Health içerikleri kanıta dayalı yaklaşımla hazırlanır. Şeffaflık için kaynaklar paylaşılır.

Tıbbi uyarı

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı/tedavi yerine geçmez. Acil durumlarda sağlık profesyoneline başvurun.

"“Koenzim Q10 hücrelerimize enerji verir ve bağışıklık sistemini destekler.”"

Başlıklar:

Koenzim Q10 nedir?

Koenzim Q10 kalp, beyin, karaciğer ve böbrek gibi yüksek enerji metabolizmasına sahip organlarda en yüksek miktarlarda bulunan vitamin benzeri bir maddedir. Enerji üretimiyle ilişkili birçok olay için hayati önem taşımaktadır. Bağışıklık sistemini destekler ve hücreye enerji sağlanmasında rol oynar.

Koenzim Q10’un antioksidan etkisi

Koenzim Q10 çok güçlü bir antioksidandır ve hücrelerin oksidatif stresin etkilerinden korunmasında çok önemli bir rol oynamaktadır. Hücre zarlarını, LDL kolesterolü, hücre proteinlerini ve DNA’yı oksidatif hasardan koruyabilir. Koenzim Q10 ayrıca C vitamini veya E vitamini gibi diğer antioksidanların geri kazandırılmasına da yardımcı olur. Bu özelliklerinden dolayı Koenzim Q10 önemli eksojen antioksidan takviyeleri arasında yer almaktadır.

Koenzim Q10’un diğer etkileri

Koenzim Q10 vücuttaki yağ sentezini düzenleyerek karaciğerde anormal yağ birikimini engelleyebilir. Koenzim Q10 inflamasyon yanıtının düzenlenmesine yardımcı olmaktadır. Yapılan çalışmalarda çeşitli kronik hastalıkları bulunan kişilerde koenzim Q10 takviyesinden (3 ay boyunca günde 100-300 mg) sonra inflamasyonun önemli ölçüde azaldığı kaydedilmiştir. Koenzim Q10 doğrudan endotel üzerinde etki ederek vazodilatasyona ve kan basıncını düşürmeye neden olur. 684 kişiyi kapsayan bir klinik bir çalışma, koenzim Q10 takviyesinin sistolik kan basıncını önemli ölçüde düşürdüğünü göstermiştir.

Koenzim Q10 eksikliği

Koenzim Q10 eksikliği vücut hücrelerindeki enerji üretiminin bozulmasına neden olabilir. Vücutta oluşan yüksek enerji talepleri nedeniyle vücudun herhangi bir bölümünü, özellikle de beyin, kas ve böbrekleri etkileyebilir. KoenzimQ10 eksikliği semptomlarının şiddeti yaşa bağlı olarak değişebilir; şiddetli semptomlar bebeklikte ortaya çıkabilirken, hafif semptomlar kişi daha yaşlı olduğunda bile görülmeyebilir.

Koenzim Q10 eksikliği, diyabetli hastalarda hipergliseminin neden olduğu oksidatif strese karşı vücudun savunma sistemlerini bozabilir. Çalışmalar, diyabetli hastaların normal sağlıklı bireylere göre önemli ölçüde daha düşük koenzim Q10 seviyelerine sahip olduğunu göstermektedir.

Koenzim Q10 düzeylerindeki ciddi bir azalma kanser başlangıcına yol açabilir. Birçok çalışma akciğer, pankreas ve meme kanseri olan hastaların sağlıklı kişilerden daha düşük plazma koenzim Q10 seviyelerine sahip olduğunu göstermektedir.

Koenzim Q10 eksikliği birçok organda ciddi hastalıklara yol açabilir. Beyin dokusunda ataksiye ve birçok nörolojik semptoma neden olabilir. Böbrek dokusunda nefrotik sendroma ve böbrek disfonksiyonuna neden olur ve sonuçta böbrek yetmezliğine yol açar. Kalp dokusunda, düşük enerji nedeniyle hipertrofik kardiyomiyopatinin karakteristiği olan kalp kasının zayıflamasına neden olur.

Koenzim Q10 eksikliği belirtileri nelerdir?

Koenzim Q10’un neredeyse her sistem üzerinde son derece faydalı etkileri vardır. Bu nedenle eksikliği de çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu sağlık sorunları çeşitli belirtilerle ortaya çıkar. Koenzim Q10 eksikliği belirtileri temel olarak şu şekilde sıralanabilir:

Bağışıklık sisteminde bozukluklar ve zayıflık

Kalp sağlığı problemleri

Enerji eksikliği, yorgunluk ve halsizlik

Kolesterol ve tansiyon düzeylerinde dengesizlik

Kas ağrıları

Ciltte birtakım problemler; kuruluk, kırışıklık, sivilce ve ton eşitsizlikleri

Koenzim Q10 bakımından zengin besinler nelerdir?

Kırmızı et

Tavuk eti

Somon balığı, uskumru

Brokoli, karnabahar

Sakatat

Zeytinyağı ve mısır yağı gibi bitkisel yağlar

Yumurta ve süt ürünleri

Koenzim Q10 takviyesi

Koenzim Q10 tüm dokularda sentezlendiğinden, vücut normalde koenzim Q10'un eksojen tedariklerine bağımlı değildir. Ancak, endojen biyosentez yaşla birlikte azalma eğilimindedir. Dahası, doku koenzim Q10'u birçok patofizyolojik durumda tehlikeye girebilir. Bu koşullar altında, normal kan ve doku seviyelerini korumak için eksojen koenzim Q10 takviyesi gerekebilir.

Takviye olarak 30, 60, 100, 200, 300, 400 ve 600 mg'lık tek kapsül dozlarında mevcuttur. Belirlenmiş bir minimum veya maksimum etkili doz olmasa da 2,5 mcg/ml’lik bir terapötik kan seviyesine ulaşmak için gereken ortalama doz, günde iki kez yemekle birlikte alınan 100 mg'dır. Kardiyoloji ile ilgili çalışmalarda 100 ila 400 mg'lık günlük dozlar kullanılırken, nörodejeneratif hastalıklarda (Huntington hastalığı, Parkinson hastalığı ve amyotrofik lateral skleroz) 600 ila 3.000 mg'lık dozlar kullanılmıştır.

Koenzim Q10 takviyesi ve diyabet

Koenzim Q10 antioksidan özellikleri sayesinde metabolik sendrom ve tip 2 diyabet tedavisinde kullanılabilir. Yapılan bir çalışma tip 2 diyabetli hastalarda koenzim Q10 tedavisinin (11 hafta boyunca günde 260 mg) açlık kan şekeri düzeylerini oldukça önemli ölçüde azaltma kapasitesi olduğunu bildirmektedir. Koenzim Q10 'un eksojen takviyesinin, diyabet hastalarında glisemik kontrolü iyileştirebileceği öne sürülmektedir. Ayrıca, son klinik çalışmalar insülin direncini vücuttaki koenzim Q10 miktarındaki azalmayla ilişkilendirmekte ve eksojen koenzim Q10 takviyesinin insülin duyarlılığını geri kazandırabileceğini öne sürmektedir.

Koenzim Q10 takviyesi ve kardiyolojik hastalıklar

Kronik kalp yetmezliği olan 420 hastayı etkileyen bir çalışmada ek tedavi olarak koenzim Q10 (300 mg/gün) ile 2 yıllık bir tedavi, semptomlarda iyileşme ve majör kardiyovasküler olaylarda azalma göstermiştir. Sağlıklı İsveçli yaşlı popülasyonunda koenzim Q10 (200 mg/gün) artı selenyum ile uzun süreli tedavinin etkileri üzerine yapılan bir çalışma, 4 yıllık tedavi döneminde tedavi görmeyenlere kıyasla kardiyovasküler mortalitede önemli bir azalma olduğunu ortaya koymaktadır.

Koenzim Q10 takviyesi ve nörolojik hastalıklar

Klinik çalışmalar, koenzim Q10’un Parkinson hastalarında dopaminerjik nöronların kaybını azaltabileceğini göstermiştir. Hayvan modelleri üzerinde yapılan deneysel çalışmalar, koenzim Q10’un yaralanmalardan kaynaklanan sinir hücresi hasarına karşı koruma sağlayabileceğini bildirmektedir. Koenzim Q10 antioksidan özelliği sayesinde Alzheimer tedavisinde etkili olmaktadır. Sık baş ağrısı şikayetleri olan 1550 kişiden oluşan pediatrik hasta grubu ile yapılan bir çalışmada, bireylerin plazma koenzim Q10 düzeyleri değerlendirilmiş ve plazmada düşük koenzim Q10 düzeyine sahip bireylere 97 gün boyunca 3mg/kg/gün koenzim Q10 verilmesi ile hem baş ağrısı sıklığı hem de migren değerlendirme anket skorlarının önemli derecede azaldığı belirtilmiştir. Bu nedenlerden dolayı, koenzim Q10 takviyesinin nörodejeneratif hastalıklardan mustarip hastalara fayda sağlayabileceği öne sürülmektedir.

Koenzim Q10 kullanımında dikkat edilmesi gereken noktalar

Koenzim Q10 için bilinen kesin bir kontrendikasyon yoktur, ancak hamile veya emziren annelerde veya küçük çocuklarda kullanımı konusunda dikkatli olunmalıdır.

Koenzim Q10 ile ilgili yan etkiler nadirdir. Hastaların %1'inden daha azında iştah azalması, ishal, baş dönmesi, hazımsızlık ve mide bulantısı/kusma gibi rahatsızlıklar olabilir.

Warfarin (Coumadin) ilacı ile koenzim Q10 takviyesinin birlikte alınması ilacın etkinliğini azaltabilir.

Koenzim Q10'un potansiyel hipoglisemik ve hipotansif etkileri nedeniyle, özellikle reçeteli ilaçlarla birlikte kullanıldığında izleme (takip) önerilmektedir.

Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Sait Toprak

Öğretim Üyesi – İstanbul Kent Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Biyokimya Anabilim Dalı

Yazar profilini görüntüle

Arenas-Jal M, et al., Coenzyme Q10 supplementation: Efficacy, safety, and formulation challenges. (2020).

Bagheri S, et al., Neuroprotective effects of coenzyme Q10 on neurological diseases: a review article. (2023).

Gasmi A, et al., Coenzyme Q10 in aging and disease. (2024).

Garrido-Maraver J, et al., Clinical applications of coenzyme Q10. (2014).

Guerra R and Pagliarini DJ, Coenzyme Q biochemistry and biosynthesis. (2023).

Mantle D, et al., Primary coenzyme q10 deficiency: an update. (2023).

McRae MP, Coenzyme Q10 supplementation in reducing inflammation: an umbrella review. (2023).

Toprak MS, et al., The effect of coenzyme q10 on oxidative stress and endoplasmic reticulum stress in an experimental diabetes model. (2023).

Zhang SY, et al., Effectiveness of coenzyme q10 supplementation for type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. (2018).

Zozina VI, et al., Coenzyme Q10 in cardiovascular and metabolic diseases: current state of the problem. (2018).

FAQ

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Enerji üretimi hücrenin ‘motoru’ ise, CoQ10 bu motorun kıvılcımını taşıyan kritik parçalardan biridir.” Koenzim Q10 (ubikinon/ubikinol), vücudumuzun neredeyse tüm hücrelerinde … →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “CoQ10 eksikliği çoğu kişide ‘tek bir belirtiyle’ anlaşılmaz; tablo genellikle neden–sonuç zinciriyle okunur.” CoQ10 eksikliği iki ana başlıkta değerlendirilir: primer (genetik)… →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Doğru tespit, doğru testten önce doğru soruyu sormakla başlar: Neyi açıklamaya çalışıyoruz?” CoQ10 eksikliği tespiti, hedeflenen klinik senaryoya göre değişir. Primer (genetik)… →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Evet ölçülebilir; ama ‘ölçtüm = doğru yorumladım’ demek değildir.” Koenzim Q10 düzeyi, bazı gelişmiş laboratuvarlarda kanda (plazmada) ölçülebilir. Genellikle “total CoQ10” ve … →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “CoQ10’un en zengin kaynakları meyveler değil; daha çok et, sakatat ve bazı yağlı gıdalardır.” CoQ10 besinlerde bulunur; ancak meyveler, CoQ10 açısından “yüksek kaynak” sınıfına… →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Yorgunluk tek bir düğmeyle kapanmaz; CoQ10 bazı kişilerde bir dişli olabilir.” Bilimsel literatürde CoQ10’un yorgunluk üzerine etkisini inceleyen randomize çalışmalar ve meta-a… →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Kilo kaybında ‘tek molekül’ değil; enerji dengesi ve davranış mimarisi kazanır.” CoQ10’un doğrudan “kilo verdirici” bir takviye olduğu iddiası bilimsel olarak güçlü değildir. C… →

KOENZİM Q10 (CoQ10) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Takviyelerde en büyük risk çoğu zaman ‘molekül’ değil; yanlış doz, yanlış kombinasyon ve kalite belirsizliğidir.” CoQ10 genellikle iyi tolere edilen bir takviye olarak kabul ed… →

KOENZİM Q10 (CoQ10) + OMEGA-3 REHBERİ “İkisi de yağda çözünen; doğru kişide faydalı olabilir, yanlış kişide gereksiz risk yaratabilir.” CoQ10 ve Omega-3 (EPA/DHA) çoğu kişi tarafından birlikte kullanılabilir; mekanizmaları farklıdır: CoQ10 … →

OMEGA-3 (EPA/DHA) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Günlük omega-3 herkese ‘otomatik iyi’ değildir; doz ve hedef her şeydir.” Omega-3 yağ asitleri (EPA ve DHA) düzenli alındığında bazı kişilerde trigliserid düzeylerini düşürmeye y… →

KOENZİM Q10 vs KOLAJEN: KAVRAM KARIŞIKLIĞINI BİTİREN REHBER “Kolajen yapı taşıdır; CoQ10 ise hücresel enerji ve antioksidan hattında görev alan bir yardımcıdır.” CoQ10 kolajen değildir. Kolajen, cilt, tendon, bağ dokusu ve kemikte bulunan b… →

ALFA LİPOİK ASİT (ALA) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “ALA’nın en güçlü sahası ‘diyabetik sinir ağrısı’ eksenidir; geri kalan iddialar daha seçici okunmalıdır.” Alfa lipoik asit (ALA, tioktik asit), hem suda hem yağda çözünebile… →

CoQ10 + C VİTAMİNİ REHBERİ “Antioksidanlar ‘takım’ gibi görünür; ama doğru takım, doğru oyuncu–doz dengesiyle kurulur.” CoQ10 ve C vitamini çoğu kişi için birlikte kullanılabilir; doğrudan bir “yasak etkileşim” sınıfına girmez. C vitamini s… →

KOENZİM Q10 & DUYGU DURUMU: BİLİMSEL AMA GERÇEKÇİ YAKLAŞIM “Mitokondri, beynin görünmeyen enerji ekonomisidir; ama depresyon tek bir eksenden yönetilmez.” CoQ10’un depresif belirtiler üzerine etkisini inceleyen meta-analizler vardır. Bazı d… →

ERKEKLERDE CoQ10 KULLANIMI: AMAÇ ODAKLI REHBER “Doğru soru ‘erkeklerde nasıl?’ değil; ‘hangi hedef için, hangi süreyle?’ olmalı.” CoQ10 kullanımı cinsiyetten çok hedefe göre planlanır. Erkeklerde en sık gündeme geldiği alanlar: enerji/yorgu… →

OMEGA-3 (EPA/DHA) REHBERİ: BİLİMSEL AMA ANLAŞILIR SORU–CEVAP “Omega-3 en çok ‘trigliserid’ dilinde konuşur; diğer alanlarda etki kişiye ve doza bağlıdır.” Omega-3 yağ asitleri (EPA/DHA) için en net klinik kullanım alanlarından biri triglise… →

CoQ10 + ALA: “MİTOKONDRİ & ANTİOKSİDAN” İKİLİSİ “İkisi de antioksidan diye aynı sanılır; biri enerji zincirinde, diğeri redoks ağında öne çıkar.” CoQ10, mitokondride enerji üretim zincirinde görev alan ve aynı zamanda yağda çözünen antioksi… →

OMEGA-3 + CoQ10 ZAMANLAMA REHBERİ “Saatten çok rutin önemlidir; iki ürün de yağda çözünen olduğu için ‘yemek’ avantaj sağlar.” Omega-3 (EPA/DHA) ve CoQ10’un ortak özelliği yağda çözünen bileşenler olmalarıdır. Bu nedenle çoğu kişide emilim … →

CoQ10 & BÖBREK: GERÇEKÇİ KANIT OKUMASI “Böbrekte ‘iyi gelir’ demeden önce, hangi böbrek probleminden bahsettiğimizi netleştirmek gerekir.” CoQ10’un böbrek sağlığı üzerine etkileri için literatürde farklı başlıklar vardır: oksidatif stresin … →

CoQ10 & PROSTAT: POPÜLER İDDİA, SINIRLI KANIT “Prostat şikâyetleri ‘tek takviye’ ile çözülmez; tanı–risk yönetimi esastır.” CoQ10’un prostat sağlığı üzerinde doğrudan, güçlü ve tutarlı klinik kanıtı sınırlıdır. Bazı mekanistik yaklaşımlar, … →

ALA + CoQ10 BİRLİKTE KULLANIM REHBERİ “Birlikte kullanılabilir; ama ‘çok almak’ yerine ‘doğruyu almak’ daha akıllıdır.” Alfa lipoik asit (ALA) ve CoQ10 birlikte kullanılabilir; bilinen doğrudan bir “yasak kombinasyon” kuralı yoktur. Fakat b… →

CoQ10’DA “EN İYİ MARKA” NASIL SEÇİLİR? “En iyi marka, en yüksek reklam bütçesi değil; en şeffaf kalite kanıtı sunandır.” Koenzim Q10 için “en iyi marka” tek bir isim olarak söylenemez; çünkü kalite değerlendirmesi objektif kriterlerle yapıl… →

CoQ10 200 mg NE SAĞLAR? (ÜRÜN ÖZELİ DEĞİL, ETKEN MADDE ODAKLI AÇIKLAMA) “Kutudaki marka değil, içindeki standardize CoQ10’un hedefe uygun kullanımı sonucu belirler.” 200 mg CoQ10 içeren bir ürünün potansiyel faydaları, CoQ10’un genel mekani… →